سید محمد موسوی کاکاوندی – پایگاه خبری جام ورزش – – خاورمیانه، سرزمینی که روزگاری مهد تمدن و بستر تبادل فرهنگها و اندیشهها بود، سالهاست در ذهن جهانیان با واژههایی چون بحران، ناامنی ، حضور گروههای تروریستی و رقابتهای سیاسی گره خورده است. از جنگهای طولانی و آوارگی گرفته تا بیاعتمادی تاریخی، همه و همه فضایی ساختهاند که گفتوگو در آن دشوار است. اما در میان این تاریکی، هنوز شعلهای کوچک از امید روشن مانده است؛ ورزش.
زبان مشترک انسانها، بینیاز از ترجمه و وابسته به هیچ پرچم و سیاستی.
ورزش میتواند همان چیزی باشد که سیاست سالها از انجامش ناتوان مانده است؛ فرصتی برای کنار هم نشستن مردمانی با فرهنگها و باورهای گوناگون. در میدان ورزش، احترام متقابل معنا پیدا میکند. قهرمانان پس از رقابت، بهجای جدایی، دست دوستی به هم میدهند و تماشاگران با شور انسانی، فارغ از مرزها، یکدیگر را تشویق میکنند.
نمونههای تاریخی نشان دادهاند که ورزش بارها از سیاست پیشی گرفته است.
در سال ۱۹۷۱، رقابت سادهی تنیس روی میز میان آمریکا و چین، که بعدها به «پینگپنگ دیپلماسی» معروف شد، جرقهای بود برای بازگشت روابط دو کشور پس از دو دهه تنش.
در ۱۹۹۵، نلسون ماندلا با پوشیدن پیراهن تیم ملی راگبی آفریقای جنوبی در جام جهانی، نشان داد که یک مسابقه میتواند نماد آشتی ملی شود. ماندلا در آن روز گفت: «ورزش قدرتی دارد که هیچ دولت و ارتشی ندارد؛ میتواند مردم را متحد کند.»
در المپیک زمستانی ۲۰۱۸ پیونگچانگ، تیمهای کره شمالی و جنوبی زیر یک پرچم مشترک وارد ورزشگاه شدند. آن تصویر ساده، بیش از هر توافق دیپلماتیکی در ذهن مردم جهان ماندگار شد.
همچنین در سال ۲۰۰۸، بازیکنان تیمهای صربستان و کرواسی، با وجود گذشتهای تلخ از جنگ، در پایان مسابقه بسکتبال همدیگر را در آغوش گرفتند؛ تصویری که رسانههای اروپایی از آن با عنوان «لحظهی آشتی در زمین بازی» یاد کردند.
این رویدادها ثابت میکنند که ورزش می تواند از رقابت های ورزشی فرصتی برای آموختن احترام و همزیستی ایجاد کند . همانطور که بان کی مون، دبیرکل پیشین سازمان ملل گفته بود: «ورزش میتواند پل میان ملتها باشد، حتی زمانی که سیاست دیواری میان آنها ساخته است.»
از میزبانی تا معنای واقعی صلح
هرچند در حدود ۵۰ سال پیش ایران بعنوان پیشگام دیپلماسی ورزشی در خاورمیانه و آسیا بود و تمام کشورهای آسیایی را با تمام اختلافات سیاسی و ایدئولوژیکی در تهران جمع کرد تا از این طریق زبان بین المللی ورزش را گسترش دهد ، اما این روند سالهاست که در ایران بعنوان یکی از مهمترین کشورهای خاورمیانه متوقف شده است اما خوشبختانه در دهههای اخیر، برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس تلاش کردهاند با برگزاری رویدادهای بزرگ ورزشی، تصویری تازه از منطقه بسازند.
قطر با میزبانی بازیهایی آسیایی و جام جهانی فوتبال ۲۰۲۲، عربستان با برگزاری مسابقات جهانی شطرنج و فرمول یک و میزبان مسابقات جام جهانی ۲۰۳۴ فوتبال ، حضور بهترین ستاره های فوتبال جهان در تیم های عربستانی که توجه رسانه ها و علاقمندان را به این کشور جلب کرده است و امارات با ایجاد زیرساختهای ورزشی مدرن، و میزبانی از مسابقات فرمول یک نشان دادهاند که ورزش میتواند چهرهی منطقه را در افکار عمومی جهان تغییر دهد.
اما اگرچه این تلاشها ارزشمندند، باید گامی فراتر رفت. صرف میزبانی کافی نیست؛ خاورمیانه نیاز دارد تا ورزش را به ابزار آشتی میان ملتها تبدیل کند، نه صرفاً صحنهی رقابت.
در این مسیر، نقش رسانه، خبرنگاران ورزشی و نهادهای بینالمللی بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.
نقش انجمن جهانی ورزشینویسان (AIPS) در مسیر صلح
انجمن جهانی ورزشینویسان (AIPS) که بیش از یک قرن از تأسیس آن میگذرد و در بسیاری از کشورهای جهان خصوصا خاورمیانه دفاتر فعال دارد همواره فراتر از مرزهای رسانهای عمل کرده است. خبرنگاران عضو AIPS در طول تاریخ، نه فقط گزارشگر مسابقات، بلکه راویان انسانیت در میدانهای ورزشی بودهاند.
AIPS میتواند محور اصلی شکلگیری طرحی جهانی برای صلح از مسیر ورزش باشد.
من بهعنوان یکی از اعضای جامعه رسانهای ورزشی ایران و عضو این اتحادیه بین پیشنهاد میدهم کمیتهای دائمی تحت عنوان «سفیران ورزشی صلح» زیر نظر AIPS تشکیل شود.
این کمیته میتواند متشکل از روزنامهنگاران برجسته و پیشکسوتان، قهرمانان، هنرمندان و چهرههای فرهنگی از کشورهای مختلف باشد. مأموریت آن، ترویج فرهنگ دوستی، احترام و همکاری میان ملتها از مسیر ورزش باشد
این سفیران میتوانند در رویدادهای ورزشی در منطقه خاورمیانه و حتی سطح جهان حضور فعال داشته باشند، پیامهای انسانی منتشر کنند و با همکاری رسانهها، روایت صلح را جایگزین روایت تنش کنند.
ایده بازیهای صلح خاورمیانه
برای تحقق این هدف، برگزاری «بازیهای صلح خاورمیانه» می تواند تاثیرگذار باشد ؛ رویدادی چندرشتهای که هر دو سال یکبار در یکی از کشورهای منطقه به میزبانی چرخشی برگزار شود.
در این بازیها، هیچ نماد یا شعار سیاسی مجاز نخواهد بود. پرچمها تنها نماد فرهنگ ملتها هستند، نه ابزار برتری.
برنامههای فرهنگی و آموزشی در کنار مسابقات ورزشی برگزار میشوند تا مردم، بهویژه نسل جوان، درک کنند که ورزش فراتر از برد و باخت است.
حضور سفیران صلح، نشستهای گفتوگوی فرهنگی، نمایشگاههای هنری و کارگاههای آموزشی برای روزنامهنگاران و جوانان، میتواند این رویداد را از یک مسابقه به جشن انسانیت تبدیل کند.
AIPS نیز با ظرفیت جهانی خود میتواند نقش ناظر و حامی رسانهای این طرح را بر عهده گیرد تا پیام آن در سراسر جهان شنیده شود.
واقعگرایی در برابر آرمانگرایی
دستیابی به صلح در خاورمیانه بیتردید ساده نیست. جنگها، تضادهای تاریخی و رقابتهای سیاسی ریشههای عمیقی دارند.
اما ورزش نشان داده که میتواند همانجایی که سیاست شکست میخورد، آغازگر گفتوگو باشد.
ورزشکاری که پس از بازی رقیبش را در آغوش میگیرد، خبرنگاری که بهجای تیتر جنجال، از دوستی مینویسد، یا تماشاگری که برای احترام به پرچم کشوری دیگر دست میزند — اینها همه گامهای کوچک اما واقعی در مسیر صلحاند.
ورزش فراتر از نتیجه و مدال است؛ آیینهای از روح انسان است.
شاید «بازیهای صلح خاورمیانه» در نگاه نخست رؤیایی دور به نظر برسد، اما تاریخ نشان داده است که بسیاری از صلحها از رؤیا آغاز شدهاند. ورزش، برخلاف سیاست، قلبها را هدف میگیرد، نه مرزها را.
اگر خبرنگاران، ورزشکاران و ملتها دست در دست هم دهند، اگر AIPS پرچمدار این حرکت شود و اگر دولتها صدای مردم را از مسیر ورزش بشنوند، آنگاه شاید روزی در خاورمیانه، صدای سوت آغاز یک مسابقه، جایگزین صدای انفجار شود.
زمانی که بازیکنان در میدان رقابت ورزش و تماشاگران بر روی صندلی های ورزشگاه در کنار یکدیگر قرار بگیرند دیگر دین و مذهب ، چپ و راست و ایدئولوژی های منسوخ در میان کشورهای خاورمیانه مهم نخواهد بود و تنها رقابت ورزشی و کسب نتیجه است که برای همه مهم خواهد بود
آن روز، صلح دیگر آرزو نیست — واقعیتی خواهد بود که از زمین ورزش آغاز میشود. به امید آن روز و روزی که نه تنها در خاورمیانه و آفریقا بلکه در سراسر جهان صلح و دوستی زبان مشترک تمام ملت های جهان باشد .
